Endokrinoloji doktoru, vücudumuzdaki hormon sistemlerinin sağlığını korumak için uzmanlaşmış bir tıp profesyonelidir. Bu alandaki doktorlar, tiroit, pankreas, böbrek üstü bezleri, hipofiz bezi, yumurtalıklar ve testisler gibi hormon üreten organlardaki işlev bozukluklarını teşhis eder, izler ve tedavi eder.
Endokrin sistem, hormonlar aracılığıyla vücudun homeostazını yani iç dengesi sağlar. Bu sistem; büyüme, gelişme, metabolizma, enerji kullanımı, stres tepkisi, üreme fonksiyonları ve duygu durumunu etkileyen karmaşık bir ağ oluşturur. Hangi organdır ya da hangi bezdir, endokrinoloji doktoru çok yönlü bir bakış açısıyla hastalarını değerlendirir. İlk adım, hastanın şikayetlerine yönelik ayrıntılı bir anamnez alınmasıdır. Örneğin, halsizlik, kilo değişimleri, tansiyon sorunları, polidipsi, poliüri, saç ve tırnak yapısında değişiklikler, adet düzensizlikleri veya cinsel işlev problemleri gibi belirtiler varsa, bu bilgiler teşhisin yönlendirilmesinde kritik rol oynar.
Fizik muayene sırasında doktor, hastanın boyunu, kilosunu, vücut kitle indeksini, nabzını, tansiyonunu ölçer. Ayrıca tiroid muayenesi yapılır; boyunda şişlik, hassasiyet ya da nodül var mı diye kontrol edilir. Göz muayenesi, cilt ve saç yapısına bakılır; bazen ayaklarda ödem olup olmadığı araştırılır. Yaşam tarzı ve beslenme alışkanlıkları sorgulanır. Bu veriler ışığında, doktor gerekli gördüğü takdirde laboratuvar testlerine başvurur. Kan şekeri, açlık insülini, tiroid hormonları (TSH, serbest T3, serbest T4), kortizol, parathormon, büyüme hormonu, testosteron ve östrojen gibi hormon düzeyleri ölçülür.
Laboratuvar sonuçları normalin dışında çıkan hastalarda ek görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Ultrasonografi tiroid nodüllerinin tanısında önemliyken; hipofiz gibi yapılar için MR, kemik metabolizması hakkında bilgi almak için DEXA (kemik mineral yoğunluğu) ölçümü yapılabilir. Adrenal bezlerle ilişkili sorunlarda ise bazı radyoizotop görüntüleme yöntemlerinden faydalanılabilir.
Endokrinoloji doktoru için diyabet tedavisi, en sık karşılaşılan alanlardan biridir. Tip 1 diyabetli hastalarda insülin tedavisi düzenlenir, kan şekeri takipleri yapılır, keton ciddiyeti araştırılır. Tip 2 diyabetli bireylerde öncelikle diyet, egzersiz ve ağızdan alınan antidiabetik ilaçlar değerlendirilir. İlaçlar yeterli kontrolü sağlamazsa insüline geçiş yapılabilir. Endokrinoloji doktoru, hastayı hipoglisemi ve hiperglisemi riskleri konusunda eğitir, yakın takip ve ileri teknoloji cihaz (INSULIN pompaları veya sürekli glikoz izleyicileri – CGM sistemleri gibi) kullanımı konusunda rehberlik eder.
Tiroid hastalıklarında hipertiroidi ve hipotiroidi en sık rastlanan sorunlardır. Hipertiroidide metabolizma hızlanır, kilo kaybı, çarpıntı, terleme, ellerde titreme başlar. Endokrinoloji doktoru tiroid antikorlarını kontrol eder, gerekirse radyoaktif iyot tedavisi, antitiroid ilaçlar ya da nadiren cerrahi tedavi planlar. Hipotiroidide metabolizma yavaşlar; yorgunluk, kilo artışı, unutkanlık ve depresif duygu hali görülebilir. Bu durumda levotiroksin gibi sentetik tiroid hormonlarıyla yerinden edilmiş hormonlar yeniden dengelenir.